تبلیغات
حضوری برای ظهور - نمازی که باعث قساوت قلب می شود!

مرحوم شیخ محمد بهاری در یکی از نوشته‌هایشان می‌گویند که دعا و ذکر و شاید نماز، وقتی بی‌توجه تکرار می‌شود، قساوت می‌آورد! نماز می‌خوانیم، نمازِ مایه‌ی قساوت؛ چرا؟ چون در حال نماز حضور قلب نداریم، توجه نداریم. پس این نماز یا با توجه است، که مایه‌ی رقت و قرب و لطافت و صفاست؛ یا نمازِ بی‌توجه است، که آن وقت به گفته‌ی ایشان مایه‌ی قساوت قلب است.[1]

روح دعا و نماز، به حضور قلب است و بدون آن، آثار مهمّ تربیتى و خودسازى و نورانیّت و صفاى روح، كمتر بدست مى آید و این جاى تردید نیست.

به عبارت دیگر، هر میزان که در نماز و دعا حضور قلب داشته باشیم؛ به همان میزان از برکات و آثاری که در روایات به آن اشاره شده است، برخوردار خواهیم شد.

تعریف حضور قلب

مقام معظم رهبری در تعریف حضور قلب می‌فرمایند:

«حضور قلب یعنی انسان از آنچه که می‌گوید و آنچه که در ذهنش می گذرد و بر زبانش جاری می‌شود، غافل نباشد؛ اینجور نباشد که نفهمد. مثلاً من که حالا دارم با شما حرف می‌زنم، خب، شما مخاطبید. انسان توجه دارد که یک مخاطبی دارد و دارد گوش می‌کند و دارد حرف می‌زند. در نماز هم همین جور باشد؛ یک مخاطبی داشته باشیم، با او حرف بزنیم. من حتّی عرض می‌کنم اگر کسی معنای نماز را هم نداند، اصلاً هیچ نداند معنای این عبارات چیست، اما همین قدر بداند دارد با یکی حرف می‌زند، دارد با خدا حرف می‌زند، این قضیه انسان را نزدیک می‌کند «قربان کلّ تقىّ»[2] این خودش مقرب است»[3]

 راه‌های تحصیل حضور قلب

آنچه مهمّ است و باید به آن توجّه جدّى شود پیداكردن راه‌هاى تحصیل این امر مهم است; چون بسیارند كسانى كه اشتیاق فراوان براى كسب حضور قلب و خضوع در نماز و دعا دارند; امّا هر چه مى كوشند توفیق آن را نمى‌یابند.

براى تحصیل خشوع و حضور قلب در دعا و نماز و سایر عبادات، به امور ذیل توصیه مى‌شود:

1ـ افزایش معرفت نسبت به خود و خدا

به دست آوردن شناخت و معرفتى كه دنیا را در نظر انسان كوچك و خدا را در نظر انسان بزرگ كند، تا هیچ كار دنیوى نتواند به هنگام راز و نیاز با معبود، نظر او را به خود جلب و از خدا منصرف سازد.

2ـ کم کردن مشغله‌های تشویش‌آور

توجّه به كارهاى پراكنده و مختلف، معمولا مانع تمركز حواس است و هر قدر انسان، توفیق پیدا كند كه مشغله‌هاى تشویش‌آور و پراكنده را كم كند، به حضور قلب در عبادات خود، كمك كرده است.

3ـ انتخاب محل و مکان مناسب

 انتخاب محل و مكان نماز و دعا و سایر عبادات نیز در این امر، اثر بسیار دارد; به همین دلیل، نماز خواندن در برابر اشیا و چیزهایى كه ذهن انسان را به خود مشغول مى‌دارد مكروه است و همچنین در برابر درهاى باز و محلّ عبور و مرور مردم و در مقابل آینه و عكس و مانند آن. به همین دلیل، مساجد و معابد مسلمین هر قدر ساده تر و خالى از زرق و برق و تشریفات باشد، بهتر است; چرا كه به حضور قلب كمك مى كند.

4ـ پرهیز از گناه

گناه آینه قلب را مكدّر ساخته، مانع آن مى‌شود كه جمال محبوب حقیقى در آن منعكس گردد، و با حجابى كه به وجود مى‌آید انسانِ دعاكننده، یا نمازگزار، خویشتن را در محضر او نمى‌بیند، به همین دلیل، قبل از هر نماز و دعا باید از گناهان توبه كرد و خود را به خدا سپرد. توجّه به اذكارى كه در مقدّمه نماز آمده است بسیار مؤثّر است.

5ـ آشنایى با معناى نماز و دعا و فلسفه افعال و اذكار آن

 وقتى انسان معانى و فلسفه‌هاى عبادات را بداند و به آن توجّه كند، راه حضور قلب براى او هموار مى‌شود.

6ـ انجام مستحبات و رعایت آداب عبادت

انجام مستحبّات نماز و آداب مخصوص عبادت و دعا، چه در مقدّمات و چه در اصل نماز نیز، كمك مؤثّرى به این امر مى‌كند.

7ـ مراقبت و تمرین

از همه اینها گذشته، این كار، مانند هر كار دیگر، نیاز به مراقبت، تمرین، استمرار و پى گیرى زیاد دارد; بسیار مى‌شود انسان در آغاز كار تنها در یك، یا چند لحظه كوتاه، قدرت تمركز فكر و حضور قلب پیدا مى‌كند، امّا با ادامه این كار و پى‌گیرى و تداوم، چنان قدرتى در نفس او پیدا مى‌شود كه مى‌تواند به هنگام نماز و دعا، دریچه‌هاى فكر خود را بر غیر معبود، مطلقاً ببندد و خود را در حضور او ببیند و با او به راز و نیاز بپردازد.

بنابراین، به همه ـ مخصوصاً جوانان ـ توصیه مى‌كنیم كه از پرت شدن حواس و عدم حضور قلب در عبادات خود، رنجیده و مأیوس نشوند، راه را ادامه دهند، ان شاءالله پیروز خواهند شد.

8ـ تغییر شکل ظاهری

در عباداتى كه جنبه تكرارى دارد، مانند نماز، تغییر شكل ظاهرى آن نیز در حضور قلب بسیار مؤثّر است. مثلا سوره‌هایى را كه در نماز بعد از حمد مى‌خواند، تغییر دهد; در بعضى از ركوع و سجودها ذكر «سبحان الله» و در بعضى ذكر كبیر «سبحان ربّى العظیم و بحمده» و «سبحان ربّى الأعلى و بحمده» بخواند، دعاهاى قنوت را عوض كند، یا مثلا دعاى كمیل را گاه به صورت عادى، گاه ترتیل، گاه با صوت بخواند; یا در دل، به هنگام خواندن نماز و دعا خود را در مناطق و حرمهاى مكّه و مدینه و غیر آن ببیند.

تجربه نشان داده این تغییر صورت، كمك زیادى به تمركز فكر و حضور قلب مى‌كند.

9ـ پرهیز از غذاهاى حرام و شبهه ناك

10ـ درخواست از خدا

از همه اینها گذشته، باید با تمام وجود، نعمت بزرگ حضور قلب را در دعا و نماز و زیارت از خدا خواست; او كریم و رحیم است و جوینده را ناامید بر نمى‌گرداند.

چنین شنیدم كه لطف ایزد *** به روى جوینده در نبندد!

درى كه بگشاید از حقیقت *** بر اهل عرفان، دگر نبندد![4]


پی نوشت:

[1] - امام خامنه ای؛ بیانات در دیدار مسئولان و کارگزاران حج؛ ۱۳۸۷/۰۸/۱۵

[2] - نهج‌البلاغه؛ حکمت ۱۳۴

[3] - بیانات پس از اقامه نماز در جمع برخی از شخصیت‌های فرهنگی سیاسی؛ ۱۳۹۰/۰۱/۲۳

[4] - آیت الله مکارم؛ مفاتیح نوبن؛ ص19



طبقه بندی: گفتمان اعتقادی، شبهات، اخلاق اسلامی،
برچسب ها: حضور قلب، خشوع در نماز، چه کنیم حضور قلب، حضور قلب نماز، نماز، قساوت قلب،
تاریخ : یکشنبه 20 اردیبهشت 1394 | 11:45 ق.ظ | نویسنده : مهدی شبان مسک | نظرات

  • گود ای
  • رتبه سنج گوگل

    رتبه سنج گوگل

    onvan

    اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم